HERAKLION: Üst Üste Bir Şehir

Heraklion, Girit Adası

Heraklion'ın denizi de var, meydanları da, güneşi de. Ama biz başka bir şeyi konuşmak istedik: bir binayı.

Şehrin tam merkezinde, palmiyelerin gölgesinde sakince yükselen bir yapı duruyor: Aziz Titus.

Heraklion Aziz Titus Kilisesi

Dışarıdan bakıldığında her şeyiyle bir kilise; kubbesi, çan kulesi ve haçı yerli yerinde. Ancak içeriye adım attığınızda başka bir gerçeklikle karşılaşıyorsunuz: Bu bina tarih boyunca pek çok şeye dönüşmüş ve taşıdığı tüm o kimlikler bugün hala aynı çatının altında varlığını sürdürüyor.

"Katman" temasını bir şehrin mimarisinde aradığımızda, cevabı tek bir yapının hafızasında bulduk.

Dört Kimlik, Tek Taş

Yapı ilk olarak 10. yüzyılda bir Bizans kilisesi olarak yükseldi. Ardından Venedikliler geldi ve onu bir Katolik kilisesine dönüştürdü. Osmanlı döneminde camiye çevrildi; çan kulesinin yerini bir minare aldı. Büyük bir depremle yıkıldığında, bu kez doğrudan bir cami olarak yeniden inşa edildi. Yaklaşık yüz yıl önce ise son dönüşümünü yaşayarak yeniden kilise oldu.

Yani bugün içinde durduğunuz bu yapı, aslında bir caminin bedeninde varlığını sürdürüyor. Kubbesi de planı da o dönemin izlerini taşıyor; minarenin yıkıldığı yerde ise bugün bir haç duruyor.

Hiçbir katman bir ötekini tamamen silememiş. Her yeni kimlik bir öncekinin üzerine yazılmış; fakat altındaki izler hala okunmaya devam ediyor.

Yüzey ve Altı

Heraklion’da bulunan 1628 yapımı Morosini Çeşmesi, Venedik mimarisinin incelikli detaylarını, Yunan mitolojisinden kabartmaları ve aslan figürlerini üst üste taşıyan katmanlı yapısıyla şehrin zamansız hafızasını günümüze aktarıyor.

Bir şehri gezmek çoğu zaman sadece yüzeyine temas etmektir: Meydanlar, bina cepheleri, hızlıca çekilen fotoğraf kareleri... Oysa bazı yapılar, yüzeyin bir illüzyon olmadığını, yalnızca en son katman olduğun, sarsıcı bir netlikle hatırlatır.

Aziz Titus bugün bir kilise. Fakat aynı zamanda bir cami, bir Venedik tapınağı ve bir Bizans mirası. Hepsi aynı anda ve aynı yerde doğru. Baktığınızda hangisini gördüğünüz ise tarihin hangi anında durduğunuzla ilgili.

Heraklion’un tamamı aslında böyle: Minos’tan Venedik’e, Osmanlı’dan günümüze üst üste yazılmış bir palimpsest şehir... Güneşli yüzeyinin altında, kazınmaya değer derin katmanlar gizli. J.